چاپ کردن این صفحه

لوله

لوله Pipe

لوله و انواع آن

لوله ها اصلی ترین بخش از مجموعه اقلام Piping محسوب می شوند كه عمده كار مربوط به اجرای لوله کشی را به خود اختصاص و از انواع  متنوعي برخوردارند كه اختصاراً به مهم ترين انواع آنها خواهيم پرداخت.

لوله ها در پروژه هاي صنعتي به دو خانواده مهم لوله هاي فلزي و لوله هاي غيرفلزي طبقه بندي مي شوند  كه هر يك كاربردهاي متفاوت و متنوعي دارند.

 ابتدا اختصاراً به نحوة ساخت لوله هاي فلزي و ساختار كلي و انواع آنها اشاره خواهيم كرد.

لوله ها مجموعه ای از  خصوصيات فيزيكي و ابعادي هستند كه اصلي ترين آنها عبارتند از :

- جنس (Material): به معنی مواد تشکیل دهنده جنس لوله

- Thickness : به معنی ضخامت پوسته لوله

- ابعاد: به معني طول لوله و سايز داخلي و خارجي

مهمترين استانداردهاي متداول در پروژه هاي اجرایي صنعتي عبارتند از:

- گروه اول استاندارد آمریکایی ANSI

- گروه دوم استاندارد آلمانی DIN

- گروه سوم استاندارد ژاپنی JIS

لوله ها از آلياژهاي مختلفي ساخته می شوند، مهم ترين آلياژ مورد استفاده در صنعت تأسيسات، آلياژ كربن و آهن موسوم به كربن استيل است كه با علامت مخفف C.S. نشان داده مي شود. اين لوله ها بسته به ميزان كربن آنها از خانواده هاي مختلفي تشكیل می شوند. از نظر ساخت براي كليه آلياژها هم نوع بدون درز يا Seamless و هم انواع درزدار يا EFW , ERW آنها وجود دارد كه موارد مصرف متفاوتي دارند.

لوله هاي فلزي

كلية لوله هاي فلزي به دو روش عمده ساخت مي شوندكه عبارتند از: ساخت لوله هاي درزدار و لوله هاي بدون درز. لوله هاي درزدار را با نورد كردن ورق فلزي و جوش دادن محل درز توليد مي كنند كه عمليات جوشكاري به دو روش مقاومتي و گداختي مي باشد. لوله هايي كه به روش مقاومتي جوش داده مي شوند را (Electric Resistant Weld) ERW و آنهايي را كه به روش گداختي جوش مي شوند (Electric Fusion Weld) EFW مي نامند. لوله هاي بدون درز (Seamless) را به روش اكستروژن توليد مي كنند. لوله هاي بدون درز از مقاومت خوبي در برابر خوردگي و فشار برخوردار بوده و قيمت بالاتري نسبت به انواع درزدار دارند.

 

لوله هاي فولادي ضد زنگ (Stainless Steel)

 اين نوع فولاد تركيبي از آلياژ آهن، كرم و نيكل مي باشد و بسته به ميزان كرم و نيكل موجود در فولاد و همچنين پروسة ساخت از انواع متنوعي برخوردار است. از خصوصيات اين فولادها مي توان به مقاومت بالاي آنها در برابر فشار، خوردگي و دماي بالا اشاره كرد. به علت سختي فرايند ساخت فولادهاي زنگ نزن يا اصطلاحاً استنلس استيل، اين فولادها از قيمت بالايي برخوردار مي باشند.

 

فولاد آلياژي LTCS

فولاد آلياژي ( Low Temperature Carbon Steel ) LTCS از كربن و آهن و برخي مواد و فلزات مانند سيليس ، مولبيدن، منگنز و ......... با عيار بسيار پايين مي باشد و در بازار موسوم به Killed Carbon steel مي باشد. از خصوصيات آن مقاومت بالاي آنها در برابر فشار و ترد شدن است. همچنين به علت پايين بودن انبساط حرارتي آنها نسبت به ساير فولادها بيشتر در خطوط گاز سرد و خشك مانند خطوط نيتروژن و سيالات سرد با فشار متوسط و بالا استفاده می گردد.

فولادهاي آلياژي كربن دار

آلياژهاي ديگري از آهن هستند كه با افزودن كربن ، سيليس و فلزاتي همچون مولبيدن، نيكل، واناديم، كرم و برخي ديگر از فلزات با عيار بالا ايجاد مي شود كه موسوم به Alloy Steel مي باشند. البته از لوله هاي فلزي با جنس فلزات غير آهني نيز استفاده هاي محدودي به عمل مي آيد كه انواع لوله هاي تيتانيومي و لوله Nickel Copper از نمونه اين گونه لوله ها مي باشند ليكن به علت استفاده محدوده از آنها فقط به معرفي نام آنها اكتفا مي نماييم.

لوله هاي غيرفلزي

بغير از لوله هاي فلزي از انواع لوله هاي غيرفلزي نيز در پروژه ها استفاده مي شود. معروف ترين انواع لوله هاي غيرفلزي عبارتند از:

لوله هاي PVC

اين لوله ها كه از جنس PVC هستند جزو متداولترين لوله هاي غيرفلزي مصرفي در واحدهاي صنعتي و غيرصنعتي می باشند. از مزاياي استفاده از اين لوله ها امكان جوشكاري و اتصال چسبي پلاستيك در آنها بوده و لزوماً نيازي به اتصالات كوپلينگي ندارند.

نوع ديگري از لوله هاي PVC وجود دارد موسوم به لوله هاي پليكا؛ اين لوله ها كه اغلب با ضخامت هاي كم مورد استفاده قرار مي گيرد جهت استفاده در غلاف هاي كابل هاي برق و خطوط لوله در ديوارها و كانال ها و همچنين ندرتاً در خطوط فاضلاب غيرصنعتي مورد استفاده قرار مي گيرند.

 

لوله هاي پلي اتيلني PE

اين لوله ها نيز كه از نوعي پليمر به نام پلي اتيلن ساخته شده اند جهت مصارف خطوط لوله آب و فاضلاب مورد استفاده قرار مي گيرند. از مزاياي اين لوله ها امكان جوشكاري حرارتي و مقاومت بالاي آنها در برابر تركيدگي و فشار بالا است. ليكن به علت دارا بودن اتصالات كوپلينگي در سايزهاي پايين و داشتن كوپلينگ هاي نسبت بزرگ در استفاده از اين نوع لوله محدوديت وجود دارد

 

لوله هاي فايبرگلاس يا GRP

اين لوله ها كه از نوعي فيبر و مواد چسبندة پليمري (Resin) ساخته شده عموماً جهت استفاده در خطوط فاضلاب صنعتي به كار مي رود. از مزاياي اين لوله ها مقاومت بالاي آنها دربرابر خوردگي هاي شيميايي مي باشد و از معايب اين نوع لوله ها مشكل بودن تعمير آنها و شكننده بودن آنها است. لذا هنگام استفاده از آنها بايد دقت كامل به عمل آيد.

 

لوله هاي سراميكي

اين لوله ها كه از سراميك ساخته مي شوند اغلب در مكان هایي مورد استفاده قرار مي گيرند كه سيال قابليت حلاليت مواد پليمري و خاصيت خورندگي فلزات را تواماً داشته و در اين مكان ها نمي توان از لوله هاي فلزي و پليمري استفاده كرد. از مزاياي استفاده از اين نوع لوله مي توان به مقاومت بسيار بالاي آنها در برابر خوردگي و حل شدن اشاره كرده و از معايب استفاده از آنها مي توان به سختي فرايند مونتاژ و تعمير اشاره كرد. البته لوله هاي غير فلزي نيز از تنوع زيادي برخوردار بوده و موارد فوق برخي از اصلي ترين انواع آنها مي باشد. خوانندگان عزيز بايد توجه داشته باشند كه جهت مونتاژ كلية خطوط لولة غير فلزي كه در بالا به آنها اشاره شد، اتصالات از جنس همان لوله ها نيز وجود دارد.

 

لوله هاي پوشش دار از داخل و خارج

الف) لوله هاي پوشش دار از خارج ( Coated pipe )

اين لوله ها از جنس فولاد بوده و سطح آنها توسط لايه اي از انواع پليمرهاي مقاوم پوشش داده شده است. اصلي ترين و عمده ترين مصرف اين لوله ها در خطوط زيرزميني( Underground ) مي باشد. با توجه به وجود رطوبت و نمك هاي خورنده در خاك، عايق كاري رطوبتي لوله هايي كه مدفون مي شوند اجتناب ناپذير مي باشد. حساسيت موضوع در مصارف صنعتي بسيار بالاتر است چرا كه در صورت خوردگي خط كه در نهايت منجر به سوراخ شدن خط و نشتي خواهد شد باعث بروز مشكلات بزرگ شده و حتي امكان توقف موقت واحد از فعاليت نيز وجود دارد. عمليات پوشش دادن لوله و اتصالات به دو روش كارخانه اي و دستي صورت مي گيرد كه به نوع دستي آن اصطلاحاً رپينگ (Wrapping) گفته مي شود.

ب) لوله هاي پوشش دار از داخل ( Lining Pipe )

به لوله هايي گفته مي شود كه از داخل توسط مواد پليمري پوشش داده شده است. از اين لوله بيشتر در خطوطي استفاده مي شود كه داراي خورندگي شيميایي بالایي هستند (اسيدي يا بازي). البته در مواردي نيز كه بخواهند سرعت حركت سيال در خط بالا رود (كاهش نيروي دراگ) ، از اين گونه لوله ها استفاده مي كنند. پوشش اين لوله ها معمولاً از مواد پلميري همچون Teflon ، پلي پروپيلن ، رابر و... مي باشد. عمليات لاينينگ نيز همچون رپينگ به دو روش دستي و ماشيني انجام مي شود كه بعد از انجام اين فعاليت لوله هاي لاينينگ شده را از لحاظ عدم وجود خلل و فرج تست جرقه (Spark Test) مي نمايند.

 

مجموعه: مکانیک خواندن 1596 دفعه