• تلفن : 02122903390
  • ایمیل: contact@email.com

متعلقات لوله

اتصالات لوله كشي ( Fitting )

بخش مهم ديگري كه در لوله كشي وجود دارد اتصالات يا Fitting مي باشد. اين اتصالات قطعاتي جهت اتصال لوله ها به يكديگر، تغيير مسير خطوط، كاهش يا افزايش سايز لوله ها و گرفتن انشعابات و همچنين نصب شيرآلات روي خطوط مي باشد. اين اتصالات به چند روش روي خطوط و ساير ادوات ملحقه متصل می گردند. اين روش ها عبارتند از: اتصالات جوشي، اتصالات رزوه اي و اتصالات كوپلينگي.

به اصلي ترين انواع اتصالات خواهيم پرداخت.

  1. زانویي ( Elbow )

زانویي قطعه اي است جهت ايجاد تغيير امتداد خط در مسير اجرایي آن. اين فيتينگ يا اتصال يكي از اصلي ترين و پرمصرف ترين قطعات تشكيل دهندة شبكه هاي پايپينگ مي باشد. زانويي بر اساس شعاع خم به دو گروه شعاع خم كم ( Short Radius ) و شعاع خم بزرگ ( Long Radius ) تفكيك مي گردند و از انواع مختلفي برخوردار مي باشند. انواع آن عبارت است از:

الف. زانویی 45 درجه (Elbow45)

اين زانویي جهت ايجاد خم 45 درجه مورد استفاده قرار مي گيرد. شکل زیر یک نمونه از این نوع زانویي را كه از خانوادة جوش لب به لب مي باشد را نشان مي دهد.

 

ب. زانویي 90 درجه (Elbow 90)

اين زانویي جهت ايجاد خم 90 درجه مورد استفاده قرار مي گيرد. دو نمونه از این نوع زانو ها را در شکل زیر مشاهده می کنید.

 

پ. برگشت (Return 180)

اين قطعه عموماً در ساخت تجهيزاتي همچون مبدل هاي حرارتي به كار مي رود و استفاده از آن در لوله كشي بسيار محدود مي باشد.

 

  1. كاهنده ( Reducer)

كاهنده ها جهت كاهش سايز خط مورد استفاده قرار مي گيرند. كاهنده ها بسته به نوع اتصال آنها از انواع متنوعي برخوردار مي باشند.

الف. كاهنده هم مركز (Concentric Reducer)

در اين نوع كاهنده ها اتصال سايز بزرگ با اتصال سايز كوچك هم مركز مي باشد. اين نوع كاهنده از همة انواع نحوه اتصال برخوردار مي باشد.

 

ب. كاهنده غيرهم مركز (Eccentric Reducer)

كاهنده هايي را كه اتصال سايز بزرگ به سايز كوچك آن غير هم مركز باشند را كاهنده غير هم مركز مي نامند . فاصله محور مركزي سايز بزرگ به محور مركزي سايز كوچك را Offset يا اختلاف محور می نامند.

 

پ. Con Swaged Nipple

اين كاهنده عموماً براي سايزهاي زير 2 اينچ مورد استفاده قرار می گيرد و كل بدنه آن داراي ضخامت برابر مي باشد .

 

ت. Ecc. Swaged Nipple

اين كاهنده نيز به طريقي مشابه (بند پ) به خط متصل مي شود ليكن محور خط سايز بالا با سايز پايين غيرهم محور بوده و offset دارد.

 

  1. فلنج (Flange )

 

فلنج وسيله اي جهت متصل كردن دو خط به يكديگر و يا خط به تجهيز و همچنين خط به شيرآلات مي باشد. به علت وجود امكان تعميرات در تجهيزات و يا شيرآلات موجود بر روي خطوط، الزاماً خط مي بايست به گونه اي به تجهيز يا شيرآلات وصل گردد كه امكان جدا سازي آن فراهم گردد. البته اتصالات كوپلينگي و رزوه اي نيز اين امكان را ايجاد مي نمايند. ليكن اتصال رزوه اي در خطوطي كه داراي سايز بالا و يا فشار و دماي بالايي هستند جواب گو نبوده و با چند بار باز و بسته نمودن اين خطوط به علت هرز رفتن دندانه هاي محل رزوه، در محل اتصال نشتي ايجاد مي شود. لذا در اين مكان ها بهترين انتخاب استفاده از فلنج به عنوان مطمئن ترين شكل قابل جدا كردن مي باشد. در اتصالات كوپلينگي نيز به دليل مشابه خطوط رزوه اي و همچنين بالا بودن قيمت اين گونه اتصالات، استفاده از آنها به صرفه نبوده و مجدداً اتصال فلنجي بهترين گزينه مي باشد. لازم به ذكر است كه ورودي و خروجي اغلب تجهيزات مورد نصب در واحدهاي صنعتي فلنجي مي باشد. فلنج ها بسته به شرايط بهره برداري (دما، فشار و سيال عبوري) و همچنين جنس خط از انواع مختلفي برخوردار اند. در ادامه به اصلي ترين انواع آن خواهيم پرداخت.

الف. فلنج گلودار (Weld Neck Flange )

اين فلنج جزو اصلي ترين انواع فلنج ها محسوب مي شود كه به دليل مقاومت بالاي اين فلنج در برابر فشار و همچنين نصب راحت و ضريب اطمينان بالاي آن نسبت به ساير فلنج ها كاربرد زيادتري در صنعت دارد.

فلنج گلودار خود به دو نوع مهم تقسيم مي گردد:

  1. فلنج گلوكوتاه ( Welding Neck Flange)

اين نوع فلنج از انواع عمومي آن محسوب شده و بر روي خطوط با كاربردهاي مختلف نصب مي گردد.

 

  1. فلنج گلو بلند ( Long Welding Neck Flange )

اين نوع فلنج داراي گلويي بلند بوده و درمحل هايي كه انشعاب كوتاه براي اتصال ابزار هاي دقيق مانند ترمو ول ( Thermo Well ) و مصارف خاصي مي باشد نصب مي گردد.

 

در اين نوع فلنج گلويي فلنج در حكم خط انشعابي از خط اصلي محسوب مي شود. در تجهيزات و مخازني كه داراي فشار بالايي هستند نيز براي اتصال برخي خطوط اصلي و فرعي به مخزن از اين نوع فلنج در نازل مخزن استفاده مي شود.

ب. Slip-on Flange

اين نوع نيز از انواع پر مصرف فلنج ها مي باشد كه معايب و محاسن خاص خود را دارد. از محاسن اين فلنج ، فرآيند ساخت راحت آنها است. همچنين ارزاني آنها نسبت به ديگر انواع فلنج ها مي باشد. از معايب آن نيز مي توان به سه نكته اشاره كرد: اول اينكه اين فلنج ها داراي دو خط جوشكاري (از داخل و خارج) مي باشند لذا سطح جوشكاري آنها بيشتر از ديگر فلنج ها مي باشد. دوم اينكه نسبت به فلنج گلويي داراي مقاومت پايين تري نسبت به دما و فشار مي باشد. سوم اينكه مقاومت كمي در برابر تنش هاي ديناميكي دارد. لذا عموماً از اين فلنج ها درخطوط كم فشار استفاده مي گردد.

 

پ. Stub-End/Lap-Joint Flange

اين نوع فلنج بيشتر در مواردي كه تنظيم دقيق حفره به حفره محل پيچ فلنج مورد نياز باشد و تنظيم آن زمان مونتاژ مشكل باشد مورد استفاده قرار مي گيرد. اين فلنج ها از دو بخش تشكيل شده كه عبارتند از Stub- End كه بخش متصل لوله بوده و به آن جوش مي شود و بخش بعدي Lap-Joint ناميده مي شود. البته در برخي كتب اين دو جز به عنوان دو بخش متفاوت تعريف مي شود و فلنج را فقط بخش Lap-Joint مي دانند.

از محاسن اين نوع فلنج مي توان به دو مورد اشاره كرد: اولاً تنظيم آن با فلنج متقابل خود به علت صلب نبودن اتصال فلنج روي خط راحت بوده و اتصال مطمئني مي گردد.

ثانيا: با توجه به دو قطعه بودن آن مي توان در خطوطي كه از جنس مواد گران قيمت مي باشند Stub-End را از جنس خط (گرانقيمت) استفاده و بخش سنگين فلنج يعني Lap-Joint را از فولاد هاي ارزانتر استفاده كرد و اين امر سبب صرفه جويي اقتصادي در اجراي خطوط مي گردد.

 

ت. فلنج هاي كاهنده (Reducing Slip-on Flange)

اين فلنج ها از ساختار مشابهي با فلنج هاي Slip-on برخوردار است و فقط تنها اختلافي كه وجود دارد در سايز اتصال مي باشد. يعني قطر فلنج طوري انتخاب شده كه به يك سايز مشخص متصل گردد ليكن سايز جوش شده به فلنج كمتر از سايز خط متصل به فلنج متقابل آن است.

 

ث. فلنج هاي افزاينده گلودار (Expander or Increaser Flange)

اين فلنج ها برعكس فلنج هاي كاهنده طوري طراحي شده اند كه قطر محل اتصال فلنج به خط مقابل جهت اتصال به خطي با سايز پايين تر باشد. اين فلنج ها از نوع گلودار بوده و كاربردهاي زيادي در صنعت ندارند.

 

ج. فلنج هاي ساكتي (Socket Welding Flange)

در اين گونه فلنج ها نحوه اتصال فلنج به لوله به صورت Socket بوده و عموماً اين نوع فلنج ها براي سايزهاي پايين مورد استفاده قرار مي گيرد

 

ح. فلنج رزوه اي ( Threaded Flange)

در خطوطي كه اتصالات به صورت رزوه اي است فلنج ها نيز در اغلب موارد به صورت رزوه اي اتصال مي يابد. البته اين موضوع در مواردي كه خطر نشتي بالاست و نياز به فلنج هايي با اطمينان بالاتري است استثنا بوده و در آن حالت از فلنج رزوه اي استفاده نمي گردد. اين فلنج ها شباهت زيادي به Slip-on داشته با اين تفاوت كه بخش داخلي آنها رزوه دار بوده و پس از رزوه كاري لوله، آن را به خط متصل مي نمايند.

 

  1. سه راهي (Tee)

جهت انشعاب گرفتن از يك خط راه هاي زيادي وجود دارد. يكي از اين روش ها استفاده از فيتينگي با عنوان سه راهي است كه به علت شكل ظاهري آن اصطلاحاً Tee خوانده مي شود. اتصالات Tee سواي نوع ساخت (فرجي يا رخته) به دو دسته اصلي تقسيم مي شوند:

الف. سه راهي هم سايز ( Regular or Equal Tee )

در اين نوع Tee انشعاب گرفته شده از خط اصلي هم سايز با خط خواهد بود. يعني سايز هر سه دهنه Tee برابر خواهد بود.

 

ب. سه راهي كاهنده (Reducing Tee)

در صورتي كه سايز انشعاب گرفته شده توسط Tee كمتر از سايز خط اصلي باشد از سه راهي كاهنده استفاده مي شود.

 

استفاده ازTee مزاياي زيادي نسبت به روش هاي ديگر انشعاب گيري از خطوط دارد. دو نمونه از اين مزايا عبارتند از:

اولاً: انشعاب توسط Tee در برابر فشار مقاومت زيادي نسبت به ساير انواع انشعاب گيري ها دارد.

ثانياً: از ايجاد تلاطم در محل انشعاب جلوگيري مي كند.

ليكن در مكان هايي كه مي توان به روش هاي ديگري نيز انشعاب گرفت به علت بالا بودن قيمت Tee نسبت به ساير اتصالات مورد مصرف براي انشعاب گيري بهتر است از روش هاي ديگر استفاده شود.

  1. چهارراه ( CROSS )

اين قطعه عموماً در ساخت مبدل ها و برخي تجهيزات ديگر مورد استفاده قرار مي گيرد و درسايت ها به ندرت از آن استفاده مي نمايند كه عموماً به صورت همسايز مي باشند.

 

  1. Lateral

اين قطعه جهت گرفتن انشعابات در حالت زاويه دار يا Y  تيپ استفاده مي گردد. در كل Lateral يك نوع انشعاب گيري است و اتصالاتي كه انشعابات Y تيپ ايجاد مي كنند را نيز Lateral مي نامند.

 

  1. درپوش يا ( Plug و CAP )

درپوش ها وسيله اي جهت مسدود نمودن خطوط مي باشند. البته در موارد ديگري از كار لوله كشي نيز همچون ساخت Drip leg ها و يا ايجاد برخي كپسول هاي مورد نياز روي خطوط نيز مورد استفاده قرار مي گيرد.

CAP به سه حالت جوشي لب به لب، جوشي ساكتي، روزه اي مورد استفاده قرارمي گيرد. نوع ديگر درپوش ها پلاگ ( Plug ) نام دارد كه فقط به صورت روزه اي بوده و جهت مسدود نمودن مسيرهاي تخليه بكار مي رود.

 

مجموعه: مکانیک خواندن 1476 دفعه

لوله

لوله Pipe

لوله و انواع آن

لوله ها اصلی ترین بخش از مجموعه اقلام Piping محسوب می شوند كه عمده كار مربوط به اجرای لوله کشی را به خود اختصاص و از انواع  متنوعي برخوردارند كه اختصاراً به مهم ترين انواع آنها خواهيم پرداخت.

لوله ها در پروژه هاي صنعتي به دو خانواده مهم لوله هاي فلزي و لوله هاي غيرفلزي طبقه بندي مي شوند  كه هر يك كاربردهاي متفاوت و متنوعي دارند.

 ابتدا اختصاراً به نحوة ساخت لوله هاي فلزي و ساختار كلي و انواع آنها اشاره خواهيم كرد.

لوله ها مجموعه ای از  خصوصيات فيزيكي و ابعادي هستند كه اصلي ترين آنها عبارتند از :

- جنس (Material): به معنی مواد تشکیل دهنده جنس لوله

- Thickness : به معنی ضخامت پوسته لوله

- ابعاد: به معني طول لوله و سايز داخلي و خارجي

مهمترين استانداردهاي متداول در پروژه هاي اجرایي صنعتي عبارتند از:

- گروه اول استاندارد آمریکایی ANSI

- گروه دوم استاندارد آلمانی DIN

- گروه سوم استاندارد ژاپنی JIS

لوله ها از آلياژهاي مختلفي ساخته می شوند، مهم ترين آلياژ مورد استفاده در صنعت تأسيسات، آلياژ كربن و آهن موسوم به كربن استيل است كه با علامت مخفف C.S. نشان داده مي شود. اين لوله ها بسته به ميزان كربن آنها از خانواده هاي مختلفي تشكیل می شوند. از نظر ساخت براي كليه آلياژها هم نوع بدون درز يا Seamless و هم انواع درزدار يا EFW , ERW آنها وجود دارد كه موارد مصرف متفاوتي دارند.

لوله هاي فلزي

كلية لوله هاي فلزي به دو روش عمده ساخت مي شوندكه عبارتند از: ساخت لوله هاي درزدار و لوله هاي بدون درز. لوله هاي درزدار را با نورد كردن ورق فلزي و جوش دادن محل درز توليد مي كنند كه عمليات جوشكاري به دو روش مقاومتي و گداختي مي باشد. لوله هايي كه به روش مقاومتي جوش داده مي شوند را (Electric Resistant Weld) ERW و آنهايي را كه به روش گداختي جوش مي شوند (Electric Fusion Weld) EFW مي نامند. لوله هاي بدون درز (Seamless) را به روش اكستروژن توليد مي كنند. لوله هاي بدون درز از مقاومت خوبي در برابر خوردگي و فشار برخوردار بوده و قيمت بالاتري نسبت به انواع درزدار دارند.

 

لوله هاي فولادي ضد زنگ (Stainless Steel)

 اين نوع فولاد تركيبي از آلياژ آهن، كرم و نيكل مي باشد و بسته به ميزان كرم و نيكل موجود در فولاد و همچنين پروسة ساخت از انواع متنوعي برخوردار است. از خصوصيات اين فولادها مي توان به مقاومت بالاي آنها در برابر فشار، خوردگي و دماي بالا اشاره كرد. به علت سختي فرايند ساخت فولادهاي زنگ نزن يا اصطلاحاً استنلس استيل، اين فولادها از قيمت بالايي برخوردار مي باشند.

 

فولاد آلياژي LTCS

فولاد آلياژي ( Low Temperature Carbon Steel ) LTCS از كربن و آهن و برخي مواد و فلزات مانند سيليس ، مولبيدن، منگنز و ......... با عيار بسيار پايين مي باشد و در بازار موسوم به Killed Carbon steel مي باشد. از خصوصيات آن مقاومت بالاي آنها در برابر فشار و ترد شدن است. همچنين به علت پايين بودن انبساط حرارتي آنها نسبت به ساير فولادها بيشتر در خطوط گاز سرد و خشك مانند خطوط نيتروژن و سيالات سرد با فشار متوسط و بالا استفاده می گردد.

فولادهاي آلياژي كربن دار

آلياژهاي ديگري از آهن هستند كه با افزودن كربن ، سيليس و فلزاتي همچون مولبيدن، نيكل، واناديم، كرم و برخي ديگر از فلزات با عيار بالا ايجاد مي شود كه موسوم به Alloy Steel مي باشند. البته از لوله هاي فلزي با جنس فلزات غير آهني نيز استفاده هاي محدودي به عمل مي آيد كه انواع لوله هاي تيتانيومي و لوله Nickel Copper از نمونه اين گونه لوله ها مي باشند ليكن به علت استفاده محدوده از آنها فقط به معرفي نام آنها اكتفا مي نماييم.

لوله هاي غيرفلزي

بغير از لوله هاي فلزي از انواع لوله هاي غيرفلزي نيز در پروژه ها استفاده مي شود. معروف ترين انواع لوله هاي غيرفلزي عبارتند از:

لوله هاي PVC

اين لوله ها كه از جنس PVC هستند جزو متداولترين لوله هاي غيرفلزي مصرفي در واحدهاي صنعتي و غيرصنعتي می باشند. از مزاياي استفاده از اين لوله ها امكان جوشكاري و اتصال چسبي پلاستيك در آنها بوده و لزوماً نيازي به اتصالات كوپلينگي ندارند.

نوع ديگري از لوله هاي PVC وجود دارد موسوم به لوله هاي پليكا؛ اين لوله ها كه اغلب با ضخامت هاي كم مورد استفاده قرار مي گيرد جهت استفاده در غلاف هاي كابل هاي برق و خطوط لوله در ديوارها و كانال ها و همچنين ندرتاً در خطوط فاضلاب غيرصنعتي مورد استفاده قرار مي گيرند.

 

لوله هاي پلي اتيلني PE

اين لوله ها نيز كه از نوعي پليمر به نام پلي اتيلن ساخته شده اند جهت مصارف خطوط لوله آب و فاضلاب مورد استفاده قرار مي گيرند. از مزاياي اين لوله ها امكان جوشكاري حرارتي و مقاومت بالاي آنها در برابر تركيدگي و فشار بالا است. ليكن به علت دارا بودن اتصالات كوپلينگي در سايزهاي پايين و داشتن كوپلينگ هاي نسبت بزرگ در استفاده از اين نوع لوله محدوديت وجود دارد

 

لوله هاي فايبرگلاس يا GRP

اين لوله ها كه از نوعي فيبر و مواد چسبندة پليمري (Resin) ساخته شده عموماً جهت استفاده در خطوط فاضلاب صنعتي به كار مي رود. از مزاياي اين لوله ها مقاومت بالاي آنها دربرابر خوردگي هاي شيميايي مي باشد و از معايب اين نوع لوله ها مشكل بودن تعمير آنها و شكننده بودن آنها است. لذا هنگام استفاده از آنها بايد دقت كامل به عمل آيد.

 

لوله هاي سراميكي

اين لوله ها كه از سراميك ساخته مي شوند اغلب در مكان هایي مورد استفاده قرار مي گيرند كه سيال قابليت حلاليت مواد پليمري و خاصيت خورندگي فلزات را تواماً داشته و در اين مكان ها نمي توان از لوله هاي فلزي و پليمري استفاده كرد. از مزاياي استفاده از اين نوع لوله مي توان به مقاومت بسيار بالاي آنها در برابر خوردگي و حل شدن اشاره كرده و از معايب استفاده از آنها مي توان به سختي فرايند مونتاژ و تعمير اشاره كرد. البته لوله هاي غير فلزي نيز از تنوع زيادي برخوردار بوده و موارد فوق برخي از اصلي ترين انواع آنها مي باشد. خوانندگان عزيز بايد توجه داشته باشند كه جهت مونتاژ كلية خطوط لولة غير فلزي كه در بالا به آنها اشاره شد، اتصالات از جنس همان لوله ها نيز وجود دارد.

 

لوله هاي پوشش دار از داخل و خارج

الف) لوله هاي پوشش دار از خارج ( Coated pipe )

اين لوله ها از جنس فولاد بوده و سطح آنها توسط لايه اي از انواع پليمرهاي مقاوم پوشش داده شده است. اصلي ترين و عمده ترين مصرف اين لوله ها در خطوط زيرزميني( Underground ) مي باشد. با توجه به وجود رطوبت و نمك هاي خورنده در خاك، عايق كاري رطوبتي لوله هايي كه مدفون مي شوند اجتناب ناپذير مي باشد. حساسيت موضوع در مصارف صنعتي بسيار بالاتر است چرا كه در صورت خوردگي خط كه در نهايت منجر به سوراخ شدن خط و نشتي خواهد شد باعث بروز مشكلات بزرگ شده و حتي امكان توقف موقت واحد از فعاليت نيز وجود دارد. عمليات پوشش دادن لوله و اتصالات به دو روش كارخانه اي و دستي صورت مي گيرد كه به نوع دستي آن اصطلاحاً رپينگ (Wrapping) گفته مي شود.

ب) لوله هاي پوشش دار از داخل ( Lining Pipe )

به لوله هايي گفته مي شود كه از داخل توسط مواد پليمري پوشش داده شده است. از اين لوله بيشتر در خطوطي استفاده مي شود كه داراي خورندگي شيميایي بالایي هستند (اسيدي يا بازي). البته در مواردي نيز كه بخواهند سرعت حركت سيال در خط بالا رود (كاهش نيروي دراگ) ، از اين گونه لوله ها استفاده مي كنند. پوشش اين لوله ها معمولاً از مواد پلميري همچون Teflon ، پلي پروپيلن ، رابر و... مي باشد. عمليات لاينينگ نيز همچون رپينگ به دو روش دستي و ماشيني انجام مي شود كه بعد از انجام اين فعاليت لوله هاي لاينينگ شده را از لحاظ عدم وجود خلل و فرج تست جرقه (Spark Test) مي نمايند.

 

مجموعه: مکانیک خواندن 1596 دفعه

جستجو